Λοίμωξη από τον ιό του Δυτικού Νείλου
- Η πλειοψηφία των ατόμων που μολύνονται με τον ιό του Δυτικού Νείλου παραμένουν ασυμπτωματικοί. Το ποσοστό τους σύμφωνα με δεδομένα από επιδημίες στο Βόρειο ημισφαίριο ανέρχεται περίπου σε 80%.
- Περίπου 20% των ατόμων που μολύνονται με τον ιό του Δυτικού Νείλου εμφανίζουν την ήπια μορφή της νόσου, η οποία χαρακτηρίζεται συνήθως με τον όρο «Πυρετός του Δυτικού Νείλου».
- Ο χρόνος επώασης της νόσου κυμαίνεται από 2-6 ημέρες (εύρος: 1-14 ημέρες), αν και μακρύτεροι χρόνοι επώασης έχουν αναφερθεί σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς.
Κλινική υποψία λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου τίθεται σε κάθε άτομο με πρόσφατη έκθεση σε κουνούπια, ή μετάγγιση αίματος ή μεταμόσχευση οργάνου, ιδίως κατά τη βασική περίοδο μετάδοσης του ιού (Μάιο - Νοέμβριο) και εμφάνιση τουλάχιστον ενός από τα παρακάτω:
- εγκεφαλίτιδας,
- άσηπτης μηνιγγίτιδας,
- άλλων οξέων κλινικών νευρολογικών εκδηλώσεων από το κεντρικό ή το περιφερικό νευρικό σύστημα (π.χ. οξείας χαλαρής παράλυσης),
- πυρετού χωρίς κλινικές εκδηλώσεις από το νευρικό σύστημα (που ορισμένες φορές συνοδεύεται από εξάνθημα) και απουσία άλλης πιθανότερης διάγνωσης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο εργαστηριακός έλεγχος για τον ιό του Δυτικού Νείλου περιστατικών εγκεφαλίτιδας, ιδιαίτερα σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας.
Θα πρέπει, βέβαια, να λαμβάνεται υπόψη (στη διαφορική διάγνωση και διαχείριση των περιστατικών) ότι -καθώς ο ιός του Δυτικού Νείλου προκαλεί ασυμπτωματική λοίμωξη σε ποσοστό έως 80% - ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις η διάγνωση της λοίμωξης να αποτελεί τυχαίο εύρημα και να μην αποτελεί ο ιός Δυτικού Νείλου το αίτιο της τρέχουσας κλινικής εικόνας του ασθενούς.
Κλινικά συμπτώματα και σημεία λοίμωξης ήπιας μορφής από τον ιό του Δυτικού Νείλου
- Συμπτώματα οξείας συστηματικής ιογενούς συνδρομής, που περιλαμβάνουν:
Σχηματική παράσταση του ιού του Δυτικού Νείλου
- Πυρετό.
- Κεφαλαλγία.
- Κακουχία (γενικευμένη αδυναμία/ καταβολή/ κόπωση).
- Ρίγος, μυαλγίες, αρθραλγίες,
- Κηλιδοβλατιδώδες εξάνθημα στον κορμό ή και άκρα (λιγότερο συχνά).
- Διόγκωση λεμφαδένων (λιγότερο συχνά).
- Οπισθοβοβλβικό πόνος (λιγότερο συχνά).
- Γαστρεντερικές εκδηλώσεις (π.χ. ανορεξία, ναυτία, έμετοι, διάρροια).
Λοίμωξη από ιό του Δυτικού Νείλου με επιπλοκές από το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (ΚΝΣ)
- Όταν προσβάλλεται το ΚΝΣ, οι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν συμπτώματα εγκεφαλίτιδας ή/και άσηπτης μηνιγγίτιδας, με κλινική εικόνα παρόμοια με αυτή που προκαλείται από άλλους ιούς.
- Η κεφαλαλγία είναι συχνό σύμπτωμα της ήπιας νόσου και δεν αποτελεί ειδικό εύρημα που υποδηλώνει τη συμμετοχή του ΚΝΣ.
- 60-75% των ασθενών που εμφανίζουν συμπτώματα από το ΚΝΣ εκδηλώνουν εγκεφαλίτιδα ή μηνιγγοεγκεφαλίτιδα, η οποία περιλαμβάνει διαταραχές του επιπέδου συνείδησης, διαταραχές προσανατολισμού ή συμπεριφοράς, εστιακά νευρολογικά συμπτώματα (π.χ. παρέσεις, δυσαρθρία, δυσφαγία, αταξία), διαταραχές κινητικότητας (τρόμο, εξωπυραμιδικές εκδηλώσεις, μυόκλονο), σημεία μηνιγγισμού, επιληπτικές κρίσεις, ενώ πιο σπάνια μπορεί να παρουσιασθεί εικόνα οξείας χαλαρής παράλυσης, συνήθως ασύμμετρης (μυελίτιδα, με προσβολή προσθίων κεράτων νωτιαίου μυελού).
- 25-35% των ασθενών που εμφανίζουν συμπτώματα από το ΚΝΣ εκδηλώνουν μηνιγγίτιδα χωρίς συνοδό εγκεφαλίτιδα.
- Η μηνιγγίτιδα από τον ιό του Δυτικού Νείλου εκδηλώνεται με πυρετό, κεφαλαλγία και μηνιγγισμό, καθώς και αυξημένα λευκοκύτταρα στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό (ΕΝΥ). Μπορεί να συνυπάρχει ήπια, συνήθως, διαταραχή του επιπέδου συνείδησης.
- Η εγκεφαλίτιδα από τον ιό του Δυτικού Νείλου είναι η σοβαρότερη μορφή επιπλοκής από το ΚΝΣ και εκδηλώνεται με πυρετό, κεφαλαλγία, διαταραχή του επιπέδου συνείδησης από λήθαργο έως κώμα. Μπορεί επίσης να συνοδεύεται από εστιακά νευρολογικά ευρήματα, όπως πάρεση περιφερικών νεύρων ή κρανιακών συζυγιών (π.χ. ριζίτιδες, νευροπάθειες, σ. Guillain-Barré).
- Έχουν επίσης καταγραφεί τρόμος, διαταραχές της βάδισης και άλλες κινητικές διαταραχές αλλά και διαταραχές του αυτόνομου νευρικού συστήματος, προσβολή οφθαλμών (π.χ. οπτική νευρίτιδα, χορειοαμφιβληστροειδίτιδα, ραγοειδίτιδα), καρδιαγγειακές διαταραχές/ διαταραχές ρυθμού, μυοκαρδίτιδα, ραβδομυόλυση, ορχίτιδα, παγκρεατίτιδα, ηπατίτιδα.
- Τέλος, έχει επίσης περιγραφεί χαλαρή παράλυση (εκδηλώσεις πολιομυελίτιδας) από τον ιό του ΔΝ, η οποία όμως εμφανίζεται πιο σπάνια από την εγκεφαλίτιδα και τη μηνιγγίτιδα. Το σύνδρομο αυτό εκδηλώνεται συνήθως με αιφνίδια ασύμμετρη χαλαρή πάρεση ή παράλυση των άκρων, χωρίς απώλεια της αισθητικότητας. Πόνος μπορεί να προηγηθεί της παράλυσης στα προσβεβλημένα άκρα, ενώ το σύνδρομο μπορεί να εμφανιστεί και χωρίς συνοδό πυρετό, κεφαλαλγία ή τα άλλα συχνά συμπτώματα της νόσου. Η συμμετοχή των αναπνευστικών μυών μπορεί να οδηγήσει σε αναπνευστική ανεπάρκεια.
- Μακροχρόνιες διαταραχές μπορεί να παραμείνουν μετά την ανάρρωση από την οξεία φάση (τρόμος, χρόνια κόπωση, κατάθλιψη).
Κλινικά συμπτώματα και σημεία λοίμωξης από ιό του Δυτικού Νείλου με επιπλοκές από το ΚΝΣ
- Πυρετός.
- Συμπτώματα από το γαστρεντερικό.
- Αταξία και εξωπυραμιδικά σημεία.
- Οπτική νευρίτιδα.
- Σπασμοί.
- Αδυναμία.
- Διαταραχές του επιπέδου συνείδησης.
- Μυελίτιδα και ριζίτιδα.
- Κηλιδοβλατιδώδες εξάνθημα σε τράχηλο, κορμό και άκρα (σπάνια).
- Χαλαρή παράλυση.
- Μυοκαρδίτιδα, παγκρεατίτιδα και ηπατίτιδα έχουν επίσης περιγραφεί.
Αναφερόμενα συμπτώματα ασθενών με λοίμωξη από ιό Δυτικού Νείλου, με και χωρίς προσβολή του ΚΝΣ (Ελλάδα, 2010 - 2025). 1.Τα ποσοστά υπολογίσθηκαν επί των περιστατικών για τα οποία ήταν γνωστή η σχετική πληροφορία, 2.Σύμπτωμα κατά αναφορά των ίδιων των ασθενών (ή συγγενών τους). Πηγή: Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας
Παράγοντες κινδύνου
Μέχρι στιγμής η ηλικία είναι ο μόνος παράγοντας κινδύνου που έχει συσχετιστεί με την εμφάνιση επιπλοκών από το ΚΝΣ. Από δεδομένα στις ΗΠΑ, η μέση ηλικία των ασθενών που εμφανίζουν εγκεφαλίτιδα κυμαίνεται μεταξύ 62-64 ετών, ενώ η μέση ηλικία θανάτου μεταξύ 78-80 ετών.
Εργαστηριακά ευρήματα σε σοβαρή νόσο
- Περιφερική λευκοκυττάρωση, με αύξηση των λεμφοκυττάρων.
- Υπονατριαιμία, συνήθως στους ασθενείς με εγκεφαλίτιδα.
- ΕΝΥ: αύξηση των λευκών αιμοσφαιρίων, συνήθως λεμφοκυττάρωση, αυξημένη πρωτεΐνη, φυσιολογικές τιμές γλυκόζης.
- Η αξονική τομογραφία δεν βοηθά στη διάγνωση, αλλά μπορεί να αποκλείσει άλλα αίτια μηνιγγοεγκεφαλίτιδας.
- Η μαγνητική τομογραφία είναι συνήθως φυσιολογική, εμφανίζει μη ειδικά ευρήματα μόνο σε 25-35% των ασθενών, όπως λεπτομηνιγγική ενίσχυση με το ενδοφλέβιο σκιαγραφικό και αλλοιώσεις σήματος του εγκεφαλικού παρεγχύματος
Εργαστηριακή διάγνωση
- Ορολογική εξέταση για την ανίχνευση ειδικών IgM και IgG αντισωμάτων στον ορό και στο ΕΝΥ.
- Η παρουσία αντισωμάτων IgM στο ΕΝΥ υποδηλώνει τη συμμετοχή του ΚΝΣ στη λοίμωξη, αφού αυτή η κατηγορία αντισωμάτων δεν περνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό.
- Σημαντική αύξηση του τίτλου ειδικών αντισωμάτων μεταξύ δειγμάτων ορού από την οξεία φάση και από τη φάση αποδρομής είναι επίσης διαγνωστική της οξείας λοίμωξης.
- Ασθενείς που έχουν πιθανόν εμβολιαστεί στο αμέσως προηγούμενο χρονικό διάστημα με εμβόλια κατά άλλων φλαβοϊών (π.χ. κίτρινος πυρετός ή ιαπωνική εγκεφαλίτιδα) ή έχουν νοσήσει από αυτούς, μπορεί να εμφανίσουν ψευδώς θετικό αποτέλεσμα λόγω διασταυρούμενης ανοσολογικής απάντησης.
- Τα αντισώματα IgM μπορεί να παραμείνουν στον ορό για περισσότερο από ένα έτος μετά τη λοίμωξη, οπότε ένας θετικός τίτλος αντισωμάτων IgM μπορεί να αφορά σε παλαιότερη λοίμωξη. Ως εκ τούτου, σε περίπτωση ανίχνευσης ειδικών αντισωμάτων IgM στον ορό σε ένα μόνο δείγμα, η οξεία λοίμωξη θα πρέπει να επιβεβαιωθεί με επανέλεγχο του τίτλου των IgM αντισωμάτων στον ορό (2ο δείγμα) και ανεύρεση σημαντικής αύξησης του τίτλου τους μεταξύ των διαδοχικών δειγμάτων ή με εφαρμογή της δοκιμασίας συνάφειας (avidity) των IgG αντισωμάτων.
- Η παρουσία υψηλού τίτλου ειδικών αντισωμάτων IgM στο αίμα ή στο ΕΝΥ αποτελούν μεν ένδειξη πιθανά πρόσφατης λοίμωξης, αλλά μπορεί να οφείλεται σε διασταυρούμενη αντίδραση με άλλους φλαβοϊούς ή σε μη-ειδική αντίδραση (στην περίπτωση αυτή μπορούν να βοηθήσουν δοκιμασίες εξουδετερωτικών αντισωμάτων).
- Εάν το δείγμα ορού έχει συλλεχθεί εντός οκτώ (8) ημερών από την έναρξη της νόσου, η απουσία αντισωμάτων IgM δεν αποκλείει τη διάγνωση της λοίμωξης από τον ιό και επί κλινικής υποψίας θα πρέπει να επαναληφθεί ο έλεγχος σε επόμενο δείγμα.
- Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης (PCR): χρησιμοποιείται για την διάγνωση τη λοίμωξης, αλλά η χρησιμότητά της στη ανίχνευση γενετικού υλικού του ιού στον ορό περιορίζεται από τη βραχεία περίοδο ιαιμίας (τα δείγματα για μοριακό έλεγχο θα πρέπει να στέλνονται τις πρώτες ημέρες της νόσου). Αντίθετα, σε 50% των ασθενών με συμμετοχή του ΚΝΣ επιτυγχάνεται η ανίχνευση γενετικού υλικού του ιού στο ΕΝΥ.
- Καλλιέργεια του ιού: από αίμα, ΕΝΥ ή νεκροτομικό υλικό από τον εγκέφαλο ή από συμπαγή όργανα. Θεωρείται η εξέταση εκλογής, αλλά είναι σπάνια θετική. Νεκροτομικό υλικό μπορεί επίσης να εξεταστεί με τεχνικές ανοσοϊστοχημείας.
Kάθε εργαστηριακά επιβεβαιωμένο κρούσμα θα πρέπει να δηλώνεται άμεσα στον ΕΟΔΥ, δηλαδή να αποστέλλεται το σχετικό Δελτίο Δήλωσης, με την προβλεπόμενη διαδικασία, με υπογραφή κλινικού ή εργαστηριακού ιατρού, ώστε να διενεργείται έγκαιρα η διερεύνησή του και η λήψη των ενδεδειγμένων μέτρων δημόσιας υγείας στην περιοχή έκθεσης.